Όλοι μιλούν για τα τεράστια οφέλη τους ! Το ήξερες όμως ότι τα προβιοτικά δεν είναι κατάλληλα για όλους ; Σε αυτό το άρθρο θα δούμε τα πολλά οφέλη τους για την υγεία … αλλά και τους κινδύνους που κρύβει μια μη ενδεδειγμένη χρήση τους !

Λίγα λόγια για αρχή …

Σήμερα, τα προβιοτικά έχουν γίνει ευρέως γνωστά … ως ένα πολύ ωφέλιμο (σχεδόν αναγκαίο) διατροφικό συμπλήρωμα υγείας !

Ποια είναι όμως η αλήθεια γι’αυτό το τόσο δημοφιλές συμπλήρωμα ;

Είναι πράγματι όσο ωφέλιμο παρουσιάζεται από τα social media και τα μέσα ενημέρωσης ;

Υπάρχουν κίνδυνοι από τη λήψη τους ; Μήπως απαιτείται ιατρική συγκατάθεση για τη χρήση τους ;

Τα προβιοτικά είναι ζωντανοί μικροοργανισμοί που βρίσκουμε τόσο σε τρόφιμα όσο και σε ειδικά συμπληρώματα !

Ας μάθουμε περισσότερα γι’αυτά …

Τι είναι τα Προβιοτικά ;

Τα προβιοτικά είναι μικροοργανισμοί … ζωντανοί, που του βρίσκουμε μέσα στο σώμα μας.

Πρόκειται – κατά κύριο λόγο – για “καλά βακτήρια” … όσο αντικρουόμενες και αν ακούγονται οι έννοιες “καλά” και “βακτήρια” !

Οι γιατροί συνεχώς μας τονίζουν τη σπουδαιότητα των προβιοτικών για την υγεία μας, καθώς φαίνεται να εξασφαλίζουν πολλαπλά οφέλη για αυτή.

Υπάρχουν φυσικά μέσα στο σώμα μας, για παράδειγμα, στο έντερο, στον κόλπο (για τις γυναίκες), στη στοματική κοιλότητα, αλλά και αλλού.

Ειδικά στο έντερο υπάρχουν τρισεκατομμύρια βακτήρια στο σύνολό τους, … καλά αλλά και κακά !

Όλα αυτά τα βακτήρια και οι μύκητες μαζί έχουν την ονομασία “χλωρίδα του εντέρου” ή “εντερική μικροχλωρίδα” ή “μικροβίωμα”, και διαδραματίζουν καίριο ρόλο τόσο στην πεπτική υγεία του ατόμου, όσο και σε άλλους σημαντικούς παράγοντες της γενικής του υγείας (που θα δούμε αναλυτικά και παρακάτω στο άρθρο μας). 

Στα τόσα τρισεκατομμύρια βακτήρια του εντέρου υπάρχουν τόσο παθογόνα (κακά) όσο και μη παθογόνα (καλά) βακτήρια. 

Για να λειτουργεί σωστά το έντερο είναι σημαντικό να υπάρχει ισορροπία μεταξύ “καλών” και “κακών” βακτηρίων.

Όταν μερικές φορές αυτή η ισορροπία διαταράσσεται … τότε δημιουργούνται προβλήματα και δυσλειτουργίες, με δυσμενείς επιπτώσεις για τη γενική υγεία & ψυχολογία του ατόμου.

Να σημειωθεί πως η ισορροπία της μικροχλωρίδας του εντέρου μπορεί να διαταραχθεί από διάφορους παράγοντες. Μερικοί σημαντικοί από αυτούς είναι βεβαίως (!) το άγχος, η κακή διατροφή, η λήψη αντιβίωσης κ.α. 

Η επαναφορά της είναι επιβεβλημένη ώστε να εκτελείται σωστά η πεπτική διαδικασία και να αποτρέπονται ενοχλητικά συμπτώματα όπως η δυσκοιλιότητα, η διάρροια, η δυσπεψία, τα αέρια ή το φούσκωμα. Επιπλέον είναι σημαντική η σωστή λειτουργία του εντέρου ώστε να γίνεται σωστά η επεξεργασία των τροφών και να απορροφώνται επαρκώς όλα τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά τους.

Πώς λειτουργούν τα Προβιοτικά στον Οργανισμό ;

Τα προβιοτικά – όπως ήδη αναφέραμε και παραπάνω – είναι καλά βακτήρια που βρίσκουμε σε τεραστια ποσότητα στο ανθρώπινο σώμα … αλλά κυρίως στο έντερο.

Τα “καλά” αυτά βακτήρια έχουν ως στόχο τους να ενισχύουν τη φυσική μικροχλωρίδα με διάφορους τρόπους που θα δούμε ευθύς αμέσως …

  • “Πολεμούν” τα παθογόνα : Τα προβιοτικά (δηλαδή τα “καλά” βακτήρια` του σώματος πολεμούν τα “κακά” βακτήρια και τα εμποδίζουν να πολλαπλασιαστούν & να δημιουργησουν σημαντικά προβλήματα στον οργανισμό & τη λειτουργία του.
  • Επαναφέρουν την ισορροπία : Τα προβιοτικά βοηθούν στην επαναφορά της ισορροπίας μεταξύ “κακών” & “καλών” βακτηρίων (η οποία συχνά κλονίζεται λόγω διαφόρων παραγόντων, όπως η λήψη αντιβιοτικών, η κακή διατροφή, και το στρες).
  • Υποστήριξη του ανοσοποιητικού συστήματος : Συγκεκριμένα το εντερικό μικροβίωμα είναι άμεσα συνδεδεμένο με το ανοσοποιητικό σύστημα. Καθώς σχεδόν το 70% με 80% των κυττάρων της άμυνας του οργανισμού εντοπίζεται στο παχύ έντερο, η επίτευξη μιας ισορροπίας “καλών” & “κακών” βακτηρίων σε αυτό είναι υψίστης σημασίας για την ανοσία του ατόμου. Επίσης, το μικροβίωμα – δηλαδή τα “καλά βακτήρια του εντέρου” – βοηθά και στην αντιμετώπιση των φλεγμονών.
  • Ενίσχυση της διάθεση & της νοητικής λειτουργίας : Κάτι πολύ ενδιαφέρον που δείχνουν οι επιστημονικές έρευνες είναι μια σχέση μεταξύ εγκεφάλου & εντέρου. Μέσω του άξονα εντέρου-εγκεφάλου, τα βακτήρια παράγουν σημαντικούς νευροδιαβιβαστές (όπως για παράδειγμα είναι η σεροτονίνη) και επιδρούν καταλυτικά στη διάθεση και στη νοητική λειτουργία. 
  • Ρύθμιση του pH : Τα “καλά” αυτά βακτήρια έχουν τη μοναδική ιδιότητα να παράγουν γαλακτικό οξύ, με αποτέλεσμα να καθιστούν το περιβάλλον του εντέρου “αφιλόξενο” για διαφορους “απειλητικούς” μικροοργανισμούς. 
  • Ενίσχυση του εντερικού φραγμού : Αυτά οι “υπέρμαχοι” της εντερικής υγείας βοηθούν στη διατήρηση της συνοχής των εντερικών τοιχωμάτων, με στόχο την παρεμπόδιση των τοξινών να περάσουν μέσα στην κυκλοφορία του αίματος.

Τι Οφέλη Υγείας θα έχω από ένα … “Ισορροπημένο” Εντερικό Μικροβίωμα ;

  • Βελτιωμένη πεπτική λειτουργία : Ένα ισορροπημένο μικροβίωμα του εντέρου εξασφαλίζει μια πιο σωστή πεπτική διαδικασία και άρα μια πιο σωστή αφομοίωση των τροφών.
  • Αντιμετώπιση διαφόρων γαστρεντερικών προβλημάτων : Συχνά, πολλά άτομα, υποφέρουν από πεπτικά προβλήματα όπως δυσπεψία, φούσκωμα, δυσκοιλιότητα, διάρροια, αυξημένα άερια κλπ. Η ενίσχυση της καλής εντερικής μικροχλωρίδας συμβάλλει στη διαχείριση & αποφυγή αυτών των συμπτωμάτων και χαρίζει στο άτομο μια βελτιωμένη καθημερινότητα.
  • Βελτιωμένη απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών των τροφών : Το εντερικό μικροβίωμα παίζει τον πιο σημαντικό ρόλο στην απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών. Αυτό συμβαίνει επειδή μεταβολίζει ενώσεις που το σώμα μας όμως δεν μπορεί να διασπάσει από μόνο του. Με αυτό τον τρόπο καταφέρνει να ρυθμίζει τη δομή του εντερικού βλεννογόνου και να απορροφά στο βέλτιστο βαθμό βιταμίνες, μέταλλα και ιχνοστοιχεία που αλλιώς θα αποβάλλονταν από τον οργανισμό και θα έμεναν ανεκμετάλλευτα.
  • Παραγωγή πολύτιμων βιταμινών : Το εντερικό μικροβίωμα είναι ο “πυλώνας” της υγείας του ατόμου, καθώς είναι υπεύθυνο για την καλή επεξεργασία των τροφών … και άρα και για την παραγωγή & αφομοίωση των βιταμινών μέσα στο σώμα. Κάποιες από τις βιταμίνες μπορούν να προσλαμβάνονται ΜΟΝΟ μέσω τροφών … κάποιες άλλες όμως συντίθενται από τον ίδιο τον οργανισμό (και πιο συγκεκριμένα από το παχύ έντερο). Κάποιες από αυτές είναι οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β και η βιταμίνη Κ.
  • Ενισχυμένη ανοσία : Ένα ρυθμισμένο εντερικό μικροβίωμα επικοινωνεί με τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος και τονώνει την ανοσία του οργανισμού … ενώ παράλληλα προωθεί την καταπολέμηση των φλεγμονών.
  • Ανακούφιση από τα συμπτώματα του ευερέθιστου εντέρου : Έχει φανεί από σχετικές έρευνες πως ένα υγιές εντερικό μικροβίωμα μειώνει σημαντικά τα συμπτώματα που σχετίζονται με το σύνδρομο του ευερέθιστου εντέρου (γνωστό και ως κολίτιδα).

Ποιες είναι οι δύο πιο μεγάλες Οικογένειες Βακτηρίων ; Σε τι διαφέρουν ;

Τα είδη των βακτηρίων μέσα στο παχύ έντερο είναι πολλά … ωστόσο οι δύο επικρατέστερες οικογένειες βακτηρίων στο ανθρώπινο εντερικό μικροβίωμα είναι τα Firmicutes και τα Bacteroidetes. Μαζί οι δύο αυτές οικογένειες βακτηρίων αποτελούν σχεδόν το 90% του συνολικού πληθυσμού των μικροοργανισμών του εντέρου.

Ας γνωρίσουμε όμως λίγο καλύτερα τις δύο αυτές κύριες ομάδες βακτηρίων …

Τι είναι …

Και τα δύο αποτελούν τις δύο κυρίαρχες οικογένειες βακτηρίων του παχέος εντέρου.

Η δράση τους συμβάλλει στην καλή λειτουργία τόσο του πεπτικού συστήματος … όσο και του ανοσοποιητικού συστήματος του οργανισμού, αλλά και του μεταβολισμού.

Ας τα δούμε όμως πιο αναλυτικά …

  • Firmicutes : Είναι μια οικογένεια βακτηρίων που συμβάλλουν στην αποτελεσματικότερη απορρόφηση θερμίδων από τις τροφές. 

Το όνομά τους προέρχεται από τις λατινικές λέξεις firmus (που σημαίνει “ισχυρός”) και cutis (που σημαίνει “δέρμα”) και αναφέρεται στο “σκληρό” και παχύ κυτταρικό τους τοίχωμα.

Χαρακτηριστικό τους είναι ότι διαθέτουν χαμηλό ποσοστό γουανίνης και κυτοσίνης στο γενετικό τους υλικό.

Είναι πολύ ανθεκτικά σαν βακτήρια (καθώς παράγουν ενδοσπόρια τα οποία τους επιτρέπουν να επιβιώνουν σε ακραίες συνθήκες τόσο ξηρασίας, όσο και υψηλής θερμότητας και πίεσης).

  • Bacteroidetes : Η άλλη κυρίαρχη οικογένεια βακτηρίων του παχέος εντέρου είναι τα Bacteroidetes.

Αυτά μάλιστα (σύμφωνα με μελέτες) απαντώνται κυρίως σε άτομα με χαμηλότερο σωματικό βάρος.

Τα Bacteroidetes μαζί με τα Firmicutes, αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο μέρος του εντερικού μας μικροβιώματος και είναι υπεύθυνα απο κοινού για τη γενικότερη υγεία του ατόμου.

Είναι Gram-αρνητικά βακτήρια, τα οποία είναι στην πλειοψηφία τους σε σχήμα ράβδου (βάκιλοι).

Αναλογία Firmicutes & Bacteroidetes …

Σύμφωνα με ακλόνητα επιστημονικά στοιχεία, η αναλογία Firmicutes προς Bacteroidetes, διαδραματίζει καίριο ρόλο και στο σωματικό βάρος του ατόμου ! 

Πιο συγκεκριμένα ισχύει το εξής : 

  • Υψηλή αναλογία F/B : Περισσότερα Firmicutes απαντώνται συνήθως σε άτομα που ακολουθούν δίαιτες πλούσιες σε λιπαρά και επεξεργασμένα σάκχαρα (δυτικός τρόπος διατροφής).
  • Χαμηλή αναλογία F/B : Περισσότερα Bacteroidetes απαντώνται συνήθως σε άτομα που ακολουθούν δίαιτες πλούσιες σε φυτικές ίνες, λαχανικά & φρούτα, όσπρια & δημητριακά (μεσογειακή διατροφή).

Σχέση με το σωματικό βάρος …

Όταν απαντώνται υψηλότερα επίπεδα Bacteroidetes συνήθως έχουμε να κάνουμε με έναν πιο “αδύνατο” άνθρωπο.

Τα βακτήρια αυτά τείνουν να «συγκρατούν» λιγότερη ενέργεια (θερμίδες) για τον ξενιστή σε σχέση με τα Firmicutes.

Αντιβίωση & Προβιοτικά

Η σχέση μεταξύ Αντιβιοτικών & Προβιοτικών

Η λήψη προβιοτικών συνίσταται από τους γιατρούς κατά τη διάρκεια μιας αντιβιοτικής θεραπείας.

Γιατί όμως είναι απαραίτητη ;

Ας το εξηγήσουμε απλά …

Τα προβιοτικά φροντίζουν για την προστασία του εντερικού μικροβιώματος. 

Τα αντιβιοτικά, λειτουργούν καταστρέφοντας τόσο τα κακά (παθογόνα) όσο όμως και τα καλά βακτήρια του οργανισμού !

Αυτό οδηγεί συχνά σε δυσλειτουργία του οργανισμού και παρενέργειες όπως για παράδειγμα η διάρροια, το φούσκωμα ή ακόμα πολύ συνήθης παρενέργεια και οι κολπικές μυκητιάσεις.

Ο “Χρυσός Κανόνας των 2 Ωρών” που πρέπει να γνωρίζεις

Πολλοί θεωρούν ότι παίρνοντας ένα προβιοτικό συμπλήρωμα έχουν “καλύψει τα νώτα του” από τη ζημια που προκαλεί η αντιβίωση στο εντερικό μικροβίωμά τους.

Δεν είναι όμως αλήθεια !

Δεν αρκεί να πάρεις προβιοτικά (από τρόφιμα ή συμπληρώματα) … πρεπει να τα πάρεις και με το σωστό τρόπο !

Το πιο συχνό λάθος που κάνει ο περισσότερος κόσμος είναι η ταυτόχρονη λήψη των αντιβιοτικών με τα προβιοτικα, καθώς το αντιβιοτικό “εξουδετερώνει” σχεδόν αμέσως τα ωφέλιμα βακτήρια του προβιοτικού συμπληρώματος.

Τι λέει λοιπόν αυτός ο χρυσός κανόνας των 2 ωρών ;

Ιδανικά συνίσταται να λαμβάνετε το προβιοτικό τουλάχιστον 2 με 3 ώρες πριν ή μετά την αντιβίωση για να αποφευχθεί η εξουδετέρωσή του από το ισχυρό αντιβιοτικό.!

Η ειδικοί συνιστουν να ξεκινά το ατομο τη λήψη του προβιοτικού από την πρώτη κιόλας ημέρα που θα ξεκινήσει την αντιβιοτική αγωγή που συνέστησε ο θεράπων ιατρός.

Η λήψη του θα πρέπει να συνεχιστεί μέχρι και την τελευταία ημέρα λήψης της αντιβίωσης.

Σκοπός η  πλήρης αποκατάσταση της χλωρίδας μετά το “σαρωτικό” αντιβιοτικό.

Ιδανικά λαμβάνεται μαζί με κάποιο γεύμα (καθώς με αυτό τον τρόπο μειώνεται η οξύτητα του στομάχου, βοηθώντας έτσι τα μικρόβια να φτάσουν στο έντερο “ζωντανά”).

Τρόφιμα που λειτουργούν ως “προβιοτικά”

Εγκυμοσύνη & Προβιοτικά

Η λήψη προβιοτικών κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης είναι ιδιαίτερα συνήθης. Είναι όμως ασφαλής ;

Οι ειδικοί απαντούν πως – κατά γενικό κανόνα – θεωρείται τόσο για τη μητέρα όσο και για το μωρό. 

Και μάλιστα – τόσο η μητέρα όσο και το έμβρυο – μπορούν να κερδίσουν πολλαπλά οφέλη από τη λήψη τους.

Ένας λογος που οι ειδικοί προτείνουν τη λήψη προβιοτικών στις έγκυες γυναίκες είναι επειδή η εγκυμοσύνη προκαλεί σημαντικές ορμονικές αλλαγές στον οργανισμό τους … οι οποίες με τη σειρά τους επηρεάζουν άμεσα το πεπτικό σύστημα και το μικροβίωμα του εντέρου.

Η λήψη προβιοτικών βοηθά στη διατήρηση της εσωτερικής ισορροπίας των βακτηρίων του εντέρου.

Είναι ασφαλή ;

Αυτή είναι η μεγαλύτερη ανησυχία των εγκύων.

Σύμφωνα με το National Institutes of Health (NIH), τα προβιοτικά ΔΕΝ περνούν στην κυκλοφορία του αίματος και άρα ΔΕΝ μπορούν να βλάψουν το έμβρυο. Οι ειδικοί θεωρούν τα προβιοτικά συμπληρώματα ασφαλή για χρήση σε όλα τα τρίμηνα της κύησης.

Κύρια Οφέλη για την Έγκυο

Κύρια Οφέλη για το Μωρό

  • Μείωση των αλλεργιών
  • Καταπολέμηση του εκζέματος
  • Βελτιωμένη πέψη

Ποιοι δεν κάνει να τα πάρουν & Γιατί ;

Αν και τα προβιοτικά είναι ασφαλή συμπληρώματα, υπάρχουν κάποιες κατηγορίες ατόμων που θα πρέπει να επιδείξουν μεγαλύτερη προσοχή πριν προβούν στη λήψη τους !

Σύμφωνα με τους ειδικούς, τα προβιοτικά συμπληρώματα, δεν πρέπει να λαμβάνονται από άτομα με σοβαρά εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.

Επίσης η λήψη τους αντενδείκνυται αυστηρά από βαριά νοσούντες ή άτομα με συγκεκριμένες ιατρικές παθήσεις. 

Ο βασικός λόγος που αντενδείκνυται γενικά η λήψη προβιοτικών από σοβαρά ασθενή άτομα είναι πως τα “καλά” αυτά βακτήρια – γνωστά ως προβιοτικά – περιέχουν ζωντανούς μικροοργανισμούς που ενώ σε έναν υγιή οργανισμό προσφέρουν πολλαπλά οφέλη … σε έναν “ασθενή” οργανισμό μπορεί να προκαλέσουν σοβαρότατες λοιμώξεις.

Έτσι, τα προβιοτικά θα πρέπει να τα αποφεύγουν :

  • Άτομα με ανοσοκαταστολή
  • Νοσηλευόμενοι ασθενείς με κεντρικό φλεβικό καθετήρα
  • Ασθενείς με σοβαρές παθήσεις του εντέρου ή οργανική ανεπάρκεια
  • Πρόωρα βρέφη 
  • Άτομα με σοβαρές αλλεργίες σε έκδοχα
  • Άτομα με SIBO (Σύνδρομο Υπερανάπτυξης Βακτηρίων)