Αντιβιοτικά & Άσκηση : Είναι ασφαλές ;

Τι θα πρέπει να γνωρίζεις για τα αντιβιοτικά πριν φορέσεις τα αθλητικά σου ; Μάθε πώς να πετύχεις τα μέγιστα προπονητικά οφέλη … ακόμα και άρρωστος !

Εισαγωγικό Σημείωμα : Αντιβιοτικά για να παραμένεις “υγιής” …

“Τα αντιβιοτικά μπορούν να σώσουν ζωές !”

Αυτό είναι μια τεράστια αλήθεια … αλλά παράλληλα είναι και μια τελείως παραπλανητική άποψη, καθώς μπορεί να σε οδηγήσει σε “κακή χρήση” και σοβαρές παρενέργειες.

Η ανακάλυψη των αντιβιοτικών υπήρξε αναμφίβολα μια τεράστια ανακάλυψη προς όφελος της υγείας, και άλλαξε ριζικά την πορεία της ιατρικής τις τελευταίες δεκαετίες. 

Ειδικά από τις αρχές του 20ού αιώνα και μετά, η χρήση των αντιβιοτικών έχει προσφέρει τεράστια οφέλη στη γενική υγεία … με εκατομμύρια ζωές να έχουν σωθεί χάρη σε αυτά τα πολύ ισχυρά φάρμακα.

Ωστόσο, η ευρεία & ανεξέλεγκτη (σε πολλές περιπτώσεις) χρήση τους, έχει δημιουργήσει σήμερα μια νέα αόρατη αλλά εξαιρετικά επικίνδυνη απειλή για την υγεία.

Αυτή οφείλεται στη μικροβιακή αντοχή (γνωστή και ως “Antimicrobial Resistance”). 

Η κατάχρηση και η λανθασμένη χρήση των αντιβιοτικών – όπως και κάθε φαρμάκου – μπορεί τελικά να αποβεί “καταστροφική” για την υγεία !

Η κατάχρηση των αντιβιοτικών “εκπαιδεύει” τα μικρόβια να αντιστέκονται στα φάρμακα !

Έτσι, απλά φρμακα που κάποτε ήταν επαρκή για να καταπολεμήσουν τα συγκεκριμένα μικρόβια και να τα εξουδετερώσουν με ευκολία … σήμερα δεν αρκούν !

Πριν όμως αναλύσουμε το φαινόμενο των αντιβιοτικών σήμερα και τις συνέπειες της κακής χρήσης τους τόσο στον αθλητισμό όσο και στη γενική κατάσταση υγείας του ατόμου … ας δούμε μερικά γενικά στοιχεία που θα σε βοηθήσουν να έχεις μια πιο “σφαιρική εικόνα” για το “τι πρέπει” & “τι δεν πρέπει” για τον οργανισμό σου !

Ας ξεκινήσουμε λοιπόν …

Τι είναι τα αντιβιοτικά ; 

Οι λοιμώξεις είναι νοσήματα του οργανισμού, ιάσιμα, τα οποία στηρίζονται στην είσοδο και τον πολλαπλασιασμό παθογόνων μικροοργανισμών (όπως οι ιοί, τα βακτήρια, τα παράσιτα και οι μύκητες) στο ανθρώπινο σύστημα.

Στην περίπτωση που αυτά τα νοσήματα αντιμετωπιστούν έγκαιρα και σωστά … τότε δεν υπάρχει κανένα απολύτως πρόβλημα !

Τα αντιβιοτικά αποτελούν την ενδεδειγμένη θεραπεία εκτενών λοιμώξεων που προκαλούνται από βακτήρια … και όχι από ιούς (όπως πιστεύουν πολλοί). 

Μια σοβαρή λοίμωξη – εάν δεν αντιμετωπιστεί σωστά & έγκαιρα – μπορεί να προκαλέσει σοβαρή βλάβη στους ιστούς, και κατά συνέπεια φλεγμονές & ασθενειες.

Εάν δεν χορηγηθούν έγκαιρα τα σωστά αντιβιοτικά για την εκάστοτε περίπτωση (καθώς δεν είναι κατάλληλα όλα τα αντιβιοτικά Για όλες τις περιπτώσεις), ο ασθενής μπορεί να αντιμετωπίσει σοβαρά προβλήματα … και να χρειαστεί ακόμα και νοσηλεία και επίβλεψη από γιατρό !

Όταν μάλιστα ο ασθενής είναι ηλικιωμένος ή πάσχει από σοβαρά νοσήματα … ο κίνδυνος αυτός πολλαπλασιάζεται !

Στη χώρα μας – ευτυχώς – ο κίνδυνος υπερκατανάλωσης αντιβιοτικών αποτρέπεται από την ισχύουσα νομοθεσία.

Απαγορεύεται ρητά βάσει νόμου η πώληση των αντιβιοτικών χωρίς ιατρική συνταγή !!!

Με τον τρόπο αυτό αποτρέπεται η ιδιοβουλη χρήση αντιβιοτικών … και ως εκ τούτου αποτρέπεται και η “κακή χρήση” τους.

Μονο ο θεράπων ιατρός μπορεί να συνταγογραφήσει αντιβιοτικά !

Η χρήση των αντιβιοτικών είναι πολύ σημαντικό να γίνεται κατόπιν ιατρικής εξέτασης του ασθενούς, εκτίμησης & αξιολόγησης της κατάστασής του, και βεβαίως κατόπιν χορήγησης ιατρικής συνταγής για την αγορά του κατάλληλου (!) αντιβιοτικού από το φαρμακείο. 

Μόνο με αυτό τον τρόπο εξασφαλίζεται η χορήγηση του κατάλληλου αντιβιοτικού για την εκάστοτε περίσταση, στη σωστή & ασφαλή δοσολογία, με τον πιο σωστό τρόπο χορήγησης και για το ενδεδειγμένο (για την εκάστοτε περίσταση) χρονικό διάστημα.

Βασικά Στοιχεία για τα Αντιβιοτικά

Τα αντιβιοτικά είναι εξειδικευμένα φάρμακα που ειδικεύονται στην αντιμετώπιση βακτηριακών λοιμώξεων.

Πρόκειται για ισχυρά φάρμακα που – ανάλογα με τη χρήση τους – μπορούν να σώσουν ζωές ή να δημιουργήσουν τεράστια προβλήματα στον χρήστη !

Η δράση τους στηρίζεται στην εξουδετέρωση των επικίνδυνων για την υγεία βακτηρίων και την παρεμπόδιση του πολλαπλασιασμού τους στον οργανισμό του χρήστη.

Όμως προσοχή ! Η αλόγιστη & μη εγκεκριμένη από γιατρό χρήση τους, μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στην ομαλή λειτουργία του οργανισμού, δυσλειτουργίες & σοβαρές παρενέργειες.

Μια σοβαρή επίπτωση της συχνής και αλόγιστης χρήσης των αντιβιοτικών είναι η ανθεκτικότητα των μικροβίων.

Αν όμως πρέπει να ξεκινήσουμε από κάπου αναλύοντας βασικά στοιχεία για τα αντιβιοτικά … τότε σίγουρα αυτό είναι το γεγονός ότι τα αντιβιοτικά είναι φάρμακα που ΔΕΝ καταπολεμούν τους ιούς !

Δεν δρουν κατά ιών – όπως η γρίπη και το κρυολόγημα – αλλά ΜΟΝΟ κατά βακτηρίων !!!

Επομένως η χρήση τους σε τέτοιες περιπτώσεις ΔΕΝ μπορεί να έχει κανένα απολύτως όφελος …. παρά μόνο επιπτώσεις !

Η άσκοπη χρήση των αντιβιοτικών αναπτύσει στα μικρόβια μεγάλη αντοχή, καθιστώντας τα φάρμακα λιγότερο αποτελεσματικά !

Βασικά Στοιχεία που πρέπει να γνωρίζεις για τα Αντιβιοτικά

Για τη Δράση τους

Τα αντιβιοτικά είναι φάρμακα εξειδικευμένης δράσης, τα οποία παρεμβαίνουν και καταστρέφουν το κυτταρικό τοίχωμα των βακτηρίων ή αναστέλλουν τη σύνθεση των πρωτεϊνών τους.

Για τη Χρήση τους

Τα αντιβιοτικά είναι φάρμακα που χορηγούνται (στη χώρα μας) ΜΟΝΟ με ιατρική συνταγή σε περίπτωση εκτεταμένων & σοβαρών βακτηριακών λοιμώξεων (όπως για παράδειγμα είναι η βακτηριακή πνευμονία, η στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα, η ουρολοίμωξη, η γαστρεντερίτιδα από συγκεκριμένα βακτήρια, τα αποστήματα, η μηνιγγίτιδα, η φυματίωση … ή ακόμα και τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα [ΣΜΝ]).

Για τα Είδη τους

Η αλήθεια είναι πως υπάρχουν πολλά διαφορετικά είδη αντιβιοτικών φαρμάκων … τα οποία συνταγογραφούνται σε διαφορετικές περιπτώσεις.

Τα είδη των αντιβιοτικών ταξινομούνται σε περισσότερες από 15 διαφορετικές κατηγορίες.

Τα αντιβιοτικά διαφοροποιούνται με βάση τη χημική τους δομή, αλλά και τον τρόπο δράσης τους !

Ανάλογα τη χημική δομή τους καταπολεμούν διαφορετικά βακτήρια. 

Τα αντιβιοτικά δεν είναι πανάκια !

Δεν δρουν ενάντια σε ΚΑΘΕ μικρόβιο !

Η επιλογή του κατάλληλου αντιβιοτικού (καθώς και ο τρόπος χορήγησής του) πρέπει – για το λόγο αυτό – να γίνεται από εξειδικευμένο γιατρό και πάντα ανάλογα με το είδος της λοίμωξης. 

Μια γενική διάκριση των αντιβιοτικών είναι στις εξής 2 γενικές κατηγορίες : σε βακτηριοκτόνα και βακτηριοστατικά αντιβιοτικά.

Για την Αντοχή τους

Η κατάχρηση των αντιβιοτικών – και κυριότερα η υπερβολική & άσκοπη χρήση τους – οδηγεί στη δημιουργία ανθεκτικών βακτηριακών στελεχών.

Αυτό όμως έχει ως αποτέλεσμα να είναι πολύ πιο δύσκολα αντιμετωπίσιμες τυχόν λοιμώξεις.

Κύριες Κατηγορίες Αντιβιοτικών

• Πενικιλίνες (Penicillins) : Χρησιμοποιούνται ευρέως για πολλές λοιμώξεις.
• Κεφαλοσπορίνες (Cephalosporins) : Χρησιμοποιούνται για ένα αρκετά ευρύ φάσμα λοιμώξεων, συμπεριλαμβανομένων και κάποιων πιο σοβαρών.
• Μακρολίδες (Macrolides) : Χρησιμοποιούνται για λοιμώξεις του αναπνευστικού.
• Τετρακυκλίνες (Tetracyclines) : Χρησιμοποιούνται για δερματικές λοιμώξεις και για την ακμή.
• Κινολόνες (Fluoroquinolones) : Χρησιμοποιούνται κυρίως για ουρολοιμώξεις.
• Αμινογλυκοσίδες (Aminoglycosides) : Χρησιμοποιούνται συνήθως για πιο σοβαρές ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις.
• Καρβαπενέμες (Carbapenems) : Θεωρούνται από τα πιο ισχυρά αντιβιοτικά και χρησιμοποιούνται ΜΟΝΟ για σοβαρές περιπτώσεις.

Σημαντικές Σημειώσεις/Πληροφορίες για τα Αντιβιοτικά

• Τα αντιβιοτικά είναι φάρμακα ισχυρής δράσης κατά των βακτηριακών λοιμώξεων.
• Δεν καταπολεμούν τους ιούς (όπως το κρυολόγημα, ο πονόλαιμος, η βρογχίτιδα και η γρίπη).
• Τα αντιβιοτικά δεν πρέπει ΠΟΤΕ να λαμβάνονται χωρίς ιατρική συνταγή.
• Πρέπει να ολοκληρώνεται ο κύκλος της αγωγής (όπως έχει συνταγογραφηθεί από τον θεράποντα γιατρό) ακόμη και αν τα συμπτώματα υποχωρήσουν νωρίτερα.
• Είναι σημαντικό τα αντιβιοτικά να λαμβάνονται τη “σωστή ώρα” και να μην παραλείπονται δόσεις.
• Συνίσταται να μη λαμβάνονται αντιβιοτικά χωρίς προφανή λόγο, και να προτιμώνται πιο ήπιες θεραπείες όπου αυτό είναι εφικτό.
• Η συχνή & υπερβολική χρήση αντιβιοτικών κάνει τα βακτήρια πιο ανθεκτικά στα φάρμακα & πιο δύσκολα αντιμετωπίσιμα.
• Η αντοχή στα αντιβιοτικά μπορεί να “ερνιχύσει” συγκεκριμένα βακτήρια, με αποτέλεσμα να κάνει κοινές ασθένειες πολύ πιο δύσκολα αντιμετωπίσιμες … ή ακόμα και αδύνατο να θεραπευτούν.
• Τα αντιβιοτικά μπορεί να προκαλέσουν παρενέργειες όπως διάρροια, ναυτία, ή αλλεργικές αντιδράσεις. 
• Αν και γενικά ο συνδυασμός αντιβιοτικών με άσκηση δεν ενέχει προβλήματα … σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσει παρενέργειες & τραυματισμούς.
• Τα αντιβιοτικά καταστρέφουν τα “καλά” βακτήρια του εντέρου, γι’αυτό συνίσταται η λήψη προβιοτικών.
• Η Ελλάδα έχει υψηλά ποσοστά κατανάλωσης αντιβιοτικών, με αποτέλεσμα πολλοί να αναπτύσσουν μεγάλη μικροβιακή αντοχή (αυτό που αποκαλούμε και ως “Antimicrobial Resistance”) . 

Σημαντικές Σημειώσεις/Πληροφορίες για τις Ασθένειες & τα Αντιβιοτικά … σε σχέση με τη Σωματική Άσκηση

• Τα περισσότερα αντιβιοτικά είναι ασφαλή σε γενικές γραμμές με την άσκηση.
• Το στρες που προκαλεί μια υποκείμενη λοίμωξη στο σώμα μπορεί να επηρεάσει την απόδοση στην προπόνηση.
• Οι φθοροκινολόνες – μια κατηγορία ισχυρών αντιβιοτικών ευρέος φάσματος (όπως τα  ciprofloxacin, levofloxacin και moxifloxacin) – χρησιμοποιούνται για σοβαρές λοιμώξεις … αλλά είναι πιθανό να αποδυναμώσουν τους τένοντες αυξάνοντας έτσι τον κίνδυνο τραυματισμών κατά την προπόνηση (όπως η τενοντίτιδα και η ρήξη τένοντα). Ο κίνδυνος παραμένει τόσο κατά τη διάρκεια όσο και μετά τη θεραπεία.
• Αν πρέπει να πάρεις ως αγωγή φθοροκινολόνη – και δε θέλεις να σταματήσεις τις προπονήσεις σου – καλό θα ήταν να αποφύγεις κάθε είδους έντονη ή “εκρηκτική” άσκηση (όπως για παράδειγμα τρέξιμο, άλματα ή ασκήσεις με βάρη).
• Μεγαλύτερη σημασία όταν είσαι άρρωστος έχει ο τύπος άσκησης που επιλέγεις … και όχι τόσο ο τύπος του αντιβιοτικού.
• Απαιτείται τεράστια προσοχή  και ιατρική παρακολούθηση – όταν τα αντιβιοτικά (και πιο συγκεκριμένα η φθοροκινολόνη – συνδυάζεται με κορτικοστεροειδή.
• Η σωματική άσκηση – με παράλληλη χρήση αντιβιοτικών – μπορεί να οδηγήσει σε ενοχλητικές ή ακόμα και επικίνδυνες παρενέργειες όπως γαστρεντερική δυσφορία ή τραυματισμούς.
• Η λήψη των αντιβιοτικών με συμπληρώματα προπόνησης μπορεί  να έχει επιπτώσεις στην αποτελεσματικότητα της φαρμακευτικής αγωγής, και ως εκ τούτου να καθυστερήσει τη διαδικασία ανάρρωσης.
• Όταν υπάρχει κάποια λοίμωξη στο σώμα, συνήθως, προκαλεί κόπωση και αφυδάτωση. Το άτομο μπορεί λοιπόν να νιώθει αδυναμία … οπότε καλό είναι να αποφευχθεί η σωματική άσκηση.
• Αν δεν νιώθεις τελείως ανήμπορος να κάνεις προπόνηση … μπορείς απλά να μειώσεις την ένταση της προπόνησής σου κατά περίπου 25% μέχρι να ολοκληρώσεις τη φαρμακευτική αγωγή, να αναρρώσεις & να αισθανθείς πιο δυνατός.
• Σταμάτα αμέσως την προπόνηση αν νιώσεις έντονο πόνο σε κάποιον τένοντα ή σε κάποια άρθρωση, αμ νιώσεις έντονη ζάλη ή ταχυπαλμία, η αν βιώσεις ασυνήθιστη μυϊκή αδυναμία.
• Αν είσαι επαγγελματίας αθλητής ενημέρωσε τον προπονητή σου για τη λήψη των φαρμάκων που λαμβάνεις.
• Ορισμένα αντιβιοτικά (για παράδειγμα οι τετρακυκλίνες) προκαλούν φωτοευαισθησία … οπότε αντενδείκνυται η προπόνηση στο ύπαιθρο (στον ήλιο).

Συγκεκριμένα Αντιβιοτικά που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή … Αν Γυμνάζεσαι

Όπως αναφέραμε ήδη πολλές φορές, ορισμένα αντιβιοτικά (όπως για παράδειγμα οι φθοροκινολόνες) μπορεί να ενέχουν κίνδυνο αν συνδυαστούν με σωματική άσκηση.

Οι φθοροκινολόνες είναι μια κατηγορία αντιβιοτικών φαρμάκων που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία λοιμώξεων (κυρίως δερματικών, αναπνευστικών και λοιμώξεων του ουροποιητικού συστήματος).

Μερικές κοινές ονομασίες φαρμάκων σε αυτήν την κατηγορία είναι οι ακόλουθες :

• Cipro
• Levaquin
• Factive
• Avelox
• Floxin

Τα συγκεκριμένα αντιβιοτικά αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο “αθλητικών τραυματισμών” !!!

Ειδικά όταν η προπόνηση είναι έντονη, αυτός ο τύπος αντιβιοτικού μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές θλάσεις και διαστρέμματα. … ή ακόμα και σε ρήξεις τενόντων.

Ο κίνδυνος τραυματισμού αυξάνεται όσο μεγαλύτερες είναι οι δοσολογίες των συγκεκριμένων αντιβιοτικών … χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ο κίνδυνος δεν παραμένει ακόμα και σε μικρότερες δοσολογίες !

Αλληλεπιδρούν τα Αντιβιοτικά με τα Συμπληρώματα Άσκησης ;

Ναι. Κατά γενικό κανόνα, τα διατροφικά/αθλητικά συμπληρώματα, περιέχουν πληθώρα συστατικών της φύσης που είναι εξαιρετικά πιθανό να επηρεάσουν την αποτελεσματικότητα των αντιβιοτικών.

Επομένως, όταν λαμβάνεις αντιβιοτικά, καλό είναι να λαμβάνεις ιατρική συγκατάθεση για το “αν” και το “ποια” συμπληρώματα είναι ασφαλές να λαμβάνεις ταυτόχρονα με τη θεραπεία που ακολουθείς.

Ο γιατρός ενδέχεται να σου αλλάξει αντιβιοτική θεραπεία (αν αυτό είναι εφικτό) ώστε να “συμβαδίζει” με τα αθλητικά σου συμπληρώματα.

Τα συμπληρώματα συχνά περιέχουν βότανα ή άλλα φυσικά συστατικά που μπορούν να αλληλεπιδράσουν με πολλά φάρμακα (αντιβιοτικά ή μη).

Κάτι επίσης πολύ σημαντικό – που αξίζει να αναφέρουμε – είναι πως τα αθλητικά συμπληρώματα συχνά περιέχουν καφεΐνη για να ενισχύουν την ενέργεια, να αυξάνουν το μεταβολικό ρυθμό και να προωθούν τη λιποδιάλυση στο σώμα.

Αυτό όμως μπορεί να έχει αρνητική επίπτωση στην αποτελεσματικότητα του αντιβιοτικού.

Ακόμα και αν είναι ασφαλής η λήψη συμπληρωμάτων μαζί με το αντιβιοτικό που σου συνέστησε ο γιατρός … ή ακόμα και αν νιώθεις αρκετά ενεργητικός για να προπονηθείς … καλό θα είναι να είσαι “εγκρατής” στην προπόνησή σου.

Ακολούθησε τον κανόνα που συνιστά “25% πιο ελαφριά προπόνηση” όταν είσαι άρρωστος και ξεκουράσου επαρκώς !

Βοηθά επίσης σημαντικά το να τρέφεσαι σωστά όσο είσαι άρρωστος, να ενυδατώνεσαι επαρκώς και να λαμβάνεις προβιοτικά (για να καταπολεμήσεις οποιαδήποτε γαστρεντερική δυσφορία προκαλείται από το αντιβιοτικό).

Προσοχή ! Ακόμα και αν πλέον έχεις αναρρώσει πλήρως και αν έχεις διακόψει τη λήψη των αντιβιοτικών … μπορεί να έχεις ακόμα επιδράσεις από τη λήψη τους στον οργανισμό σου.

Ειδικά τα προαναφερθέντα πολύ ισχυρά αντιβιοτικά μπορεί να σου προκαλέσουν επιδράσεις με ισχύ ακόμα και για έως 6 μήνες μετά το πέρας της θεραπείας.

Ειδικά ο κίνδυνος τραυματισμού του τένοντα παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα μετά τη διακοπή της θεραπείας.